Hoe lees je de balans van een bedrijf?

De balans is een van de belangrijkste financiële overzichten van een bedrijf. Maar hoe lees je een balans eigenlijk? En wat kun je eruit afleiden over de financiële gezondheid van een onderneming?

Een balans geeft inzicht in wat een bedrijf bezit, hoeveel schulden het heeft en hoe de bezittingen zijn gefinancierd. Door de verschillende onderdelen te begrijpen, kun je beter beoordelen of een onderneming financieel gezond is en in hoeverre zij in staat is om aan haar verplichtingen te voldoen.

In dit artikel leer je hoe een balans is opgebouwd, welke cijfers belangrijk zijn en hoe je aan de hand van een praktisch voorbeeld de financiële positie van een bedrijf kunt beoordelen.

1. Wat is een balans?

Een balans is een financieel overzicht van de bezittingen, schulden en het eigen vermogen van een bedrijf op een specifiek moment. Je kunt de balans zien als een financiële momentopname, bijvoorbeeld op 31 december van een boekjaar.

Een balans bestaat uit twee zijden:

  • Activa: wat een bedrijf bezit en welke financiële middelen het heeft.
  • Passiva: hoe deze bezittingen zijn gefinancierd, bijvoorbeeld met eigen vermogen of schulden.

De balans voldoet altijd aan de volgende vergelijking:

Activa = Passiva

Dit betekent dat de totale waarde van de bezittingen gelijk is aan het totaal van het eigen vermogen en de schulden.

Stel dat een bedrijf € 500.000 aan bezittingen heeft. Als het bedrijf € 200.000 aan schulden heeft, bedraagt het eigen vermogen € 300.000.

BalanspostBedrag
Totale activa€ 500.000
Eigen vermogen€ 300.000
Schulden€ 200.000
Totale passiva€ 500.000

De balans is daarmee in evenwicht.

2. De activa: wat bezit een bedrijf?

De activa staan aan de linkerkant van de balans. Ze laten zien welke middelen een onderneming tot haar beschikking heeft. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen vaste activa en vlottende activa.

Vaste activa

Vaste activa zijn bezittingen die een bedrijf gedurende langere tijd gebruikt. Ze zijn niet bedoeld om op korte termijn te verkopen of te verbruiken.

Voorbeelden zijn:

  • Gebouwen en bedrijfspanden: vastgoed dat de onderneming gebruikt.
  • Machines en inventaris: apparatuur en bedrijfsmiddelen.
  • Bedrijfswagens: voertuigen die nodig zijn voor de bedrijfsvoering.
  • Immateriële activa: bijvoorbeeld software, patenten en bepaalde geactiveerde ontwikkelingskosten.

Vaste activa zijn belangrijk voor de toekomstige productiecapaciteit en verdienmogelijkheden van een onderneming. Ze kunnen echter ook veel kapitaal vastleggen dat niet direct beschikbaar is om rekeningen te betalen.

Vlottende activa

Vlottende activa bestaan uit bezittingen die doorgaans binnen een jaar worden verkocht, verbruikt of omgezet in geld.

De belangrijkste voorbeelden zijn:

  • Voorraden: producten en grondstoffen die nog verkocht of verwerkt moeten worden.
  • Debiteuren: bedragen die klanten nog aan het bedrijf moeten betalen.
  • Liquide middelen: geld op bankrekeningen en in kas.

Vooral de liquide middelen zijn belangrijk voor de dagelijkse bedrijfsvoering. Een bedrijf kan veel bezittingen hebben, maar toch in financiële problemen komen als er onvoldoende geld beschikbaar is om salarissen, leveranciers en andere verplichtingen te betalen.

Ook debiteuren verdienen aandacht. Een hoog bedrag aan openstaande facturen kan betekenen dat er veel wordt verkocht, maar het is belangrijk dat klanten daadwerkelijk en op tijd betalen.

3. De passiva: hoe zijn de bezittingen gefinancierd?

De passiva staan aan de rechterkant van de balans. Ze laten zien waar het geld vandaan komt waarmee de onderneming haar bezittingen heeft gefinancierd.

Er zijn twee belangrijke categorieën: eigen vermogen en vreemd vermogen.

Eigen vermogen

Het eigen vermogen is het verschil tussen de totale activa en de totale schulden.

Een onderneming met € 800.000 aan activa en € 500.000 aan schulden heeft bijvoorbeeld € 300.000 aan eigen vermogen.

Het eigen vermogen bestaat onder andere uit het ingebrachte kapitaal van aandeelhouders en de winsten die in de onderneming zijn behouden, verminderd met eventuele verliezen en uitkeringen.

Een relatief hoog eigen vermogen biedt doorgaans een buffer tegen financiële tegenvallers. Als een bedrijf verlies maakt, wordt dat verlies in beginsel ten laste van het eigen vermogen gebracht.

Een laag of negatief eigen vermogen kan juist wijzen op financiële kwetsbaarheid. Dat betekent niet automatisch dat een bedrijf in de problemen zit, maar het is wel een reden om de financiële situatie verder te onderzoeken.

Vreemd vermogen

Vreemd vermogen bestaat uit de verplichtingen die een onderneming aan anderen heeft. Denk aan leningen, leveranciersschulden en andere betalingsverplichtingen.

Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen lang vreemd vermogen en kort vreemd vermogen.

Lang vreemd vermogen bestaat uit schulden die niet binnen een jaar hoeven te worden afgelost, zoals een langlopende banklening.

Kort vreemd vermogen bestaat uit verplichtingen die doorgaans binnen een jaar moeten worden betaald, zoals crediteuren, kortlopende leningen en het kortlopende deel van langlopende leningen.

De verhouding tussen eigen vermogen en vreemd vermogen geeft inzicht in de manier waarop een bedrijf is gefinancierd. Veel schulden kunnen het rendement op het eigen vermogen vergroten wanneer het goed gaat, maar zorgen ook voor extra risico als de resultaten tegenvallen.

4. Een balans in de praktijk: een voorbeeld

Om de opbouw van een balans beter te begrijpen, bekijken we een fictief bedrijf met de volgende cijfers.

ActivaBedrag
Machines en inventaris€ 300.000
Voorraden€ 100.000
Debiteuren€ 80.000
Liquide middelen€ 20.000
Totaal activa€ 500.000
PassivaBedrag
Eigen vermogen€ 200.000
Langlopende leningen€ 180.000
Kortlopende schulden€ 120.000
Totaal passiva€ 500.000

De balans is in evenwicht: de activa en passiva bedragen allebei € 500.000.

Maar wat vertellen deze cijfers ons?

1. Het bedrijf heeft een eigen vermogen van € 200.000.

Het eigen vermogen bedraagt 40% van het balanstotaal. Dit percentage wordt ook wel de solvabiliteit genoemd, wanneer deze wordt berekend als eigen vermogen gedeeld door het totale vermogen.

2. Het bedrijf heeft relatief weinig geld direct beschikbaar.

Er staat slechts € 20.000 aan liquide middelen op de balans, tegenover € 120.000 aan kortlopende schulden. Dat hoeft niet direct een probleem te zijn, bijvoorbeeld als klanten binnenkort betalen. Het maakt de onderneming wel afhankelijker van een goede cashflow.

3. Een groot deel van het geld zit vast in bedrijfsmiddelen en voorraden.

Van de totale activa bestaat € 300.000 uit machines en inventaris en € 100.000 uit voorraden. Deze bezittingen zijn niet zonder meer direct beschikbaar om rekeningen te betalen.

De balans geeft daarmee een eerste indruk van de financiële positie, maar vertelt nog niet het hele verhaal. Daarvoor moeten we ook naar de onderlinge verhoudingen en de ontwikkeling door de tijd kijken.

5. Welke kengetallen kun je uit de balans halen?

Je hoeft niet iedere balanspost afzonderlijk te beoordelen. Met een aantal financiële kengetallen kun je snel inzicht krijgen in de financiële gezondheid van een onderneming.

Solvabiliteit: hoeveel financiële buffer heeft het bedrijf?

Solvabiliteit geeft aan welk deel van het totale vermogen uit eigen vermogen bestaat.

De formule is:

Solvabiliteit = (Eigen vermogen / Totaal vermogen) × 100%

In het voorbeeld bedraagt het eigen vermogen € 200.000 en het balanstotaal € 500.000.

Solvabiliteit = (€ 200.000 / € 500.000) × 100% = 40%

Dat betekent dat 40% van het vermogen is gefinancierd met eigen vermogen en 60% met vreemd vermogen.

Een hogere solvabiliteit betekent doorgaans dat een onderneming beter in staat is om financiële tegenvallers op te vangen. Er bestaat echter geen universeel ideaal percentage. De gewenste solvabiliteit hangt onder meer af van de sector, de stabiliteit van de inkomsten en de aard van de bezittingen.

Current ratio: kan het bedrijf zijn kortlopende schulden betalen?

De current ratio meet in hoeverre de vlottende activa voldoende zijn om de kortlopende schulden te dekken.

De formule is:

Current ratio = Vlottende activa / Kortlopende schulden

In het voorbeeld bedragen de vlottende activa € 200.000: € 100.000 aan voorraden, € 80.000 aan debiteuren en € 20.000 aan liquide middelen.

De current ratio is dan:

€ 200.000 / € 120.000 = 1,67

Dit betekent dat het bedrijf voor iedere euro aan kortlopende schulden ongeveer € 1,67 aan vlottende activa heeft.

Een ratio boven 1 kan erop wijzen dat er voldoende vlottende activa aanwezig zijn om de kortlopende schulden te dekken. Toch is dit geen garantie dat alle rekeningen op tijd kunnen worden betaald. Voorraden moeten bijvoorbeeld eerst worden verkocht en debiteuren moeten daadwerkelijk betalen.

Quick ratio: hoe staat het bedrijf ervoor zonder de voorraden?

De quick ratio lijkt op de current ratio, maar laat de voorraden buiten beschouwing. Dit geeft een strengere indruk van de kortetermijnliquiditeit.

De formule is:

Quick ratio = (Vlottende activa − Voorraden) / Kortlopende schulden

Voor het voorbeeld wordt dat:

(€ 200.000 − € 100.000) / € 120.000 = 0,83

De onderneming heeft dus € 0,83 aan directere kortetermijnactiva per euro aan kortlopende schulden, als we debiteuren en liquide middelen meenemen.

Dat vraagt om extra aandacht voor de timing van betalingen. Ook hier geldt dat de uitkomst niet los van de sector en de bedrijfsvoering kan worden beoordeeld.

6. Waar moet je op letten als je een balans leest?

De afzonderlijke cijfers zijn nuttig, maar de echte inzichten ontstaan wanneer je de balans in samenhang bekijkt.

Vergelijk de balans met voorgaande jaren

Een balans is een momentopname. Door meerdere boekjaren naast elkaar te leggen, zie je of de financiële positie verbetert of verslechtert.

Let bijvoorbeeld op de ontwikkeling van het eigen vermogen, de schulden, de voorraden en de liquide middelen. Een stijgende schuld hoeft niet problematisch te zijn als daar productieve investeringen tegenover staan en de onderneming voldoende inkomsten genereert om de verplichtingen te dragen.

Kijk naar de verhouding tussen bezittingen en schulden

Een onderneming kan veel bezittingen hebben, maar ook grote schulden. Het is daarom belangrijk om niet alleen naar de omvang van de activa te kijken.

Controleer bijvoorbeeld of langlopende bezittingen voornamelijk met langlopende financiering of eigen vermogen worden gefinancierd. Wanneer veel langetermijninvesteringen met kortlopende schulden worden gefinancierd, kan dat extra liquiditeitsrisico opleveren.

Let op hoge voorraden en debiteuren

Een sterke stijging van de voorraden kan wijzen op groei, maar ook op producten die moeilijk verkocht worden. Een stijgend bedrag aan debiteuren kan het gevolg zijn van hogere verkopen, maar ook van klanten die steeds later betalen.

Beoordeel deze posten daarom in combinatie met de omzet, de verkopen en de betalingsvoorwaarden.

Bekijk de balans samen met de winst-en-verliesrekening en cashflow

De balans vertelt wat een onderneming bezit en verschuldigd is op een bepaald moment. De winst-en-verliesrekening laat zien welke opbrengsten en kosten in een periode zijn gerealiseerd. Het kasstroomoverzicht laat zien hoeveel geld daadwerkelijk binnenkomt en uitgaat.

Deze overzichten vullen elkaar aan.

Een onderneming kan bijvoorbeeld winstgevend zijn, maar toch geld tekortkomen doordat klanten hun facturen laat betalen of doordat er veel geld vastzit in voorraden. Andersom kan een onderneming tijdelijk veel geld op de bank hebben terwijl de winstgevendheid onder druk staat.

7. Is een sterke balans hetzelfde als een gezond bedrijf?

Niet per se. Een sterke balans is een belangrijk onderdeel van een gezonde onderneming, maar geeft geen volledig beeld van de bedrijfsprestaties.

Een bedrijf kan weinig schulden hebben en veel eigen vermogen bezitten, maar structureel verlies maken. Een andere onderneming kan relatief veel schulden hebben, maar dankzij stabiele inkomsten en voorspelbare kasstromen financieel goed functioneren.

Om een onderneming goed te beoordelen, kijk je daarom niet alleen naar de balans, maar ook naar:

  • Winstgevendheid: maakt het bedrijf voldoende winst?
  • Cashflow: genereert de onderneming voldoende geld om haar verplichtingen te betalen?
  • Groei: ontwikkelen de omzet en winst zich positief?
  • Rendement: levert het geïnvesteerde vermogen voldoende op?
  • Risico’s: hoe afhankelijk is het bedrijf van schuldeisers, grote klanten of economische ontwikkelingen?

Door deze informatie te combineren, ontstaat een veel completer beeld van de financiële gezondheid.

Verder lezen?

Korte cursus (ga naar overzicht)

Dit artikel is exclusief voor de Masterclass.
Wil je dit onderwerp volgen? Start dan direct met de Masterclass voor beginnende beleggers.

Masterclass (ga naar overzicht)